El-Muhtasar - Safii Fikhi Ciltli

IMAM MÜZEN 175te 791 dogdu. Yemende yasayan Müzeyne kabilesine mensuptur. Önceleri Imam Malikin önde gelen talebesi Asbag b. Ferecden ögrenim gördü Zeheb, Tezkiretül-huffaz, II, 458. Safinin 200 816 yili civarinda Misira gelisinden vefatina kadar gecen dört yil boyunca en yakin talebeleri arasinda yer aldi. Safiden sonra onun son dönemine ait fikh görüslerini cedd sonraki nesillere aktarma faaliyetini sürdürdü... EL-MUHTASAR Imam Safinin el-Üm adli eseriyle birlikte Safi mezhebinin temel kaynaklari arasinda yer alan ve ders kitabi olarak okutulan bu eser, Safinin ögrencileri tarafindan onun mezhebine dair yazilan ilk kitaptir. Muhammed b. Ahmed el-Ezhernin ez-Zahir f garbi elfazis-afi adli eserinin mukaddimesinde el-Cami ismiyle andigi bu calismada Imam Safinin kitaplarinda mevcut cok sayidaki fikh meseleyle ilgili görüsleri kisaltilarak derlenmistir. Müzenden nakledildigine göre eserin telifi yirmi yil sürmüs, bu müddet icerisinde üc veya sekiz defa yazilip degisiklikler yapilmistir Ahmed b. Hüseyin el-Beyhak, II, 349; Nevev, el-Mecm, I, 108. Müzen eserini hazirlamadan önce Safinin kitaplarindan hareketle el-Camiul-kebr adiyla muhtasar bir kitap meydana getirmisti. Daha sonra bu kitabi hacimli buldugu icin kisaltarak el-Muhtasari olusturmus ve bunu da hacimli buldugundan daha az mesele iceren bir kitap kaleme almistir. Müzen el-Muhtasarda kendi görüslerini de kaydetmis, ayrica Safinin usulüne dayali olarak yaptigi tahrcleri eklemis, pek cok yerde imamin görüsünü zikrettikten sonra cesitli degerlendirmeler ve onun farkli görüsleri arasinda tercihler yapmistir. Nitekim Safinin eserlerinde müstakil sekilde bulunmadigi halde el-Muhtasarda yer alan feraiz bölümünün Safiden bizzat duyduklari, er-Risaleden yapilan derlemeler ve Safinin mezhebine uygun olarak yaptigi tahrclerden olustugunu ve Safinin feraize dair görüslerinin Zeyd b. Sabitin görüsleriyle ayni olmasi dolayisiyla burada Zeydin görüslerini kaydettigini belirtir. Imam Safinin farkli eserlerinde daginik halde bulunan meselelerifetvalari bir araya getirmek, ayni zamanda bu meseleleri düzenlemeyi de gerektirir. Müzennin el-Muhtasar adli eserinde izledigi tertip yöntemlerinden bazilari sunlardir - Her konuyu ilgili oldugu baslik altinda toplamak. Zira Imam Safi, meseleleri bazen dogrudan ilgili baslik altinda, bazen ise farkli yerlerde ele almistir. - Safinin bir mesele hakkindaki farkli sözlerini tek bir yerde toplamak, önce meseleyi zikredip ardindan Baska bir yerde söyle dedi... veya Filan kitabinda söyle buyurdu diyerek farkli kaynaklardan alintilar yapar. Sonrasinda ise, Safinin iki veya daha fazla görüsü varsa, bunlardan hangisinin daha güclü oldugunu aciklar. - Esas meseleleri önce verip, onlara bagli alt konulari daha sonra ele almak. Eger esas mesele ihtilafli ise, Müzen, bagli meseleler üzerinden en kuvvetli görüsü destekleyen delilleri ortaya koyar. - Kitaptaki bölümler arasinda baglanti kurmak. Rüyani, Müzennin cogu zaman bir bölümü, bir sonraki bölümle baglantili bir mesele ile bitirdigini belirtmistir. Maverdi söyle anlatir Imam Safinin ögrencileri, ögrenen kisinin anlayamayacagi kadar uzun olan detayli eserleri bir kenara birakip, Ebu Ibrahim Ismail bin Yahya el-Müzennin Muhtasar adli kitabiyla yetindiler. Zira uzun eserleri okumak ögrenciler icin zor, alimler icinse sürekli basvurulamayacak kadar yorucuydu. Bu yüzden Muhtasari, yeni baslayanlar icin temel bir kitap, ileri düzey ögrenciler icin ise kapsamli bir kaynak olarak kabul ettiler. Nitekim, el-Muhtasar ile el-Umm arasindaki büyük uyum, Müzennin Safinin metinlerini oldugu gibi korumaya calistigini göstermektedir. Bundan dolayi, Müzennin gayesi; Safinin daginik halde bulunan metinlerini bir araya getirerek en acik ifadeleri secmek ve mümkün oldugunca az kelimeyle anlatimi muhafaza etmek olmustur. Eger bunu yapamazsa, zorunlu hallerde ifadeyi degistirirken anlamin bozulmamasina özen göstermistir.