Ulysses

James Augustine Aloysius Joyce, 2 Subat 1882 günü Irlandanin baskenti Dublinde dogrud. 1904te Irlandadan ayrilan Joyce, yasaminin geri kalan bölümünü Trieste, Paris ve Zürichte gecirdi; 13 Ocak 1941de Zürichte öldü. On kardesin en büyügü olan Joyce, alti yasindayken gönderildigi yatili bir Cizvit okulunda 1891e kadar okudu; birkac ay bir Hiristiyan Kardesler okuluna gitmesinin disinda, iki yil boyunca annesinin yardimiyla kendini egitti. 1893te Dublindeki Cizvit okuluna ücretsiz olarak kabul edildi. Daha sonra yine Dublindeki University Collegee girdi. Cizvit rahiplerinin ders verdigi bu okulda dil ögrenimi gördü. Kitap okumaya ve okul disi etkinliklere büyük zaman ayirdi, hayran oldugu Henrik Ibsenin oyunlarini aslindan okuyabilmek icin Dan-Norvec dilini ögrendi. 18 yasindayken, Ibsenin Biz Ölüler Uyaninca oyunu üzerine yazdigi denemenin Londrada cikan bir dergide yayimlanmasinin getirdigi erken basari, ona yazar olma yolunu acti. Kitap elestirileri ve siirler yazarak basladigi yazi yasamini, daha sonra, yasamindaki birtakim olaylari kaynak alarak yazdigi ilk romani Stephen Hero ile sürdürdü. Bu kitabi sonradan A Portrait of the Artist as a Young Man adiyla yeniden yazdi. 1916da ABD ve Ingiltere baskilari art arda yayimlanan bu roman, Murat Belge tarafindan Sanatcinin Bir Genc Adam Olarak Portresi adiyla Türkceye cevrilmistir. Bu arada 1914te Dubliners Dublinliler, Murat Belge adiyla yayimlanacak olan öykülerini, tek oyunu olan Exilesi Sürgünler, Selcuk Yönel ve siirlerin Bütün Siirler, Osman Cakmakci yazmayi da sürdürüyordu. Joyce, Ulyssesi ilk kez, 1906 yilinda Romada bir bankada calisirken Dublinersa eklenecek bir öykü olarak düsünmüstü. Bu öyküyü hicbir zaman yazmadi; bunun yerine 1914te roman olarak yazmayi tasarladi, ayni yil icinde de kitabi yazmaya basladi. Ulysses, Mart 1918de ABDde cikan Little Review dergisinde dizi biciminde yayimlanmaya basladi; Joyce bir yandan yazarken bir yandan da yazdiklarinda degisiklikler ve düzeltiler yapmayi sürdürüyordu. Roman, dergide yayini sürerken, 1920de yasaklandi ve kitap olarak ancak 1922de Joyceun yas günü olan 2 Subatta Pariste Shakespeare and Co. kitabevinin sahibesi Sylvia Beachin cabalariyla yayimlanabildi. Joyce ertesi yil, son romani olan Finnegans Wakee basladi. Bu roman 1939da yayimlandi. Joyce 1941de öldügünde, Finnegans Wakein ilgi görmemesi yüzünden düskirikligi icindeydi. oysa bugün, bu kitap hem Joyceun hem de 20. yüzyil edebiyatinin basyapitlarindan biri kabul edilmektedir. Joyce, 1904te Nora Barnacle adinda bir genc kadinla tanismisti. Nora Barnacle ile 1931de, evlilige karsi olmasina ragmen, kizinin israrlari üzerine evlendi. Ulysses, Joyceun kendi anlatimiyla Nora Barnaclei sevdigini anladigi gün olan 16 Haziran 1904 günü Dublinde gecer. Romanin asil kahramani bir bakima Dublin kentidir. Her yil 16 Haziran günü Dublinde düzenlenen Bloomsday yani Bloomgününde, kitaptaki bölümlerde gecen yerlerin dolasildigi turlar düzenlenmektedir. Konu, özünde son derece yalindir Ögrenci Stephen Dedalus ile serbest calisan Yahudi asilli bir reklam toplayicisi olan Leopold Bloomun karsilastirilmalari. Ancak asil anlatilan, bu iki kisinin bireysel kimliklerini asan daha büyük bir gercegin parcasi olduklaridir Stephen sanatsal doganin, Bloom ise bilimsel doganin temsilcileridir. Öte yandan, bu iki dislanmis kisilik, hem Joyce hem de birbirleri icin de özel bir öneme sahiptirler Stephen, Joyceun gencliginin, Bloom ise olgunlugunun yansimalaridir; Bloom, Stephenin, deyim yerindeyse, manevi babasidir vb. Ama kitabin edebiyat acisindan asil önemi, catisinin Homerosun destani Odysseia ile simgesel kosutlugundan ve Joyceun kullandigi degisik teknik ve bicemlerden, özellikle de 18. ve son bölümde Bloomun karisi Mollynin düsüncelerinin yansitildigi bilinc akisindan gelir. Ulysses, yilar boyunca, kimine birkac kez olmak üzere, Fransizca, Almanca, Italyanca gibi bellibasli dillere, bu arada Cince gibi uzak dillere de cevrildi; üzerine onlarca kitap yazildi. Türk okuru ise, simdiye kadar ancak, iclerinde özellikle Dogu ve Uzakdogu gizemciligi ve Gestalt terapisi üzerine ceviri vb. etkinliklerinden tanidigimiz Nevzat Erkmenin de bulundugu, bir iki cevirmenin, deyim yerindeyse cüret ettigi deneme niteligindeki parca cevirileriyle yetinmek zorunda kalmisti. Kitabin tam ve tekmil ceviri serüveni, 1991de Yapi Kredi Yayinlari Kazim Taskent Klasik Yapitlar Dizisinin kurulmasiyla basladi. Ulysses, danisma kurulunun dizide yayimlanmak icin ilk sectigi kitaplar arasindaydi. Yarismaya gönderilen deneme cevirelerinden Nevzat Erkmenin cevirisi yayimlanmak icin uygun bulundu ve Nevzat Erkmen yogun bir sekilde calismaya basladi 1992. Dört yil süren zorlu bir ugrastan sonra, gectigimiz aylarda biten ceviri, Enis Baturun da redaksiyonundan gectikten sonra yayimlanmaya hazir duruma geldi. Kitap, Enis Baturun Joyceun Kulesi baslikli Ön-Sözü ve 1992de Bir Ulysses, 1984te Bir Baska Ulysses baslikli Arka-Sözü ile sunuluyor. Böylece, Nevzat Erkmenin kitabi yazdigi Cevirmenin Sözünde söyledigi gibi Joyceun ulusesi nihayet Türkcede...